گزارش سالروز ترور حجاریان

روز مدارا با خشونت

وارد زیرزمین جبهه مشارکت که میشوی هنوز جلسه قبلی به پایان نرسیده است و بهزاد نبوی خطاب به اعضای کمیته استانهای ستاد انتخاباتی معین حرفهای آخر را میزند: نامزدهای اصلاح طلبان متعدند ولی ما با هیچکدام برخورد نخواهیم داشت هر کس رای بیاورد از آقای مهرعلیزاده و کروبی و حتی آقای هاشمی به نفع ماست پس دوستان توجه داشته باشند متاسفانه دراستانها برخی کاندیداهای اصلاح طلب فشار خود را بر روی دکتر معین گذاشته اند اما ما با هیچیک چنین برخوردی نخواهیم داشت.

نبوی سپس خطاب به میهمانان مراسم سالگرد ترور از تاخیر در آغاز جلسه سخن می گوید : به ما گفته بودند از ساعت پنج عصر به مدت پنج ساعت این سالن در اختیار ما خواهد بود و دوستان هم ازاستانها آمده بودند اما ساعت هفت مامتوجه شدیم که مراسم دیگری در این سالن در راه است این تاخیر سی و پنج دقیقه ای اجتناب ناپذیر بود.

تریبون در اختیار مجری مراسم قرار میگیرد؛ حجاریان در جای خود قرار گرفته است و دوستان و همقطارانش درمرکز تحقیقات و جبهه مشارکت هم کم کم دور میزکنفرانس اصلی حلقه میزنند. برادران صدری هم که به تازگی واردایران شده اند در دو سوی حجاریان می نشینند. محمود صدری در سمت راست و احمد صدری در سمت چپ، سایر میهمانان هم در ادامه وارد می شوند دکتر کاشی ، کامبیز نوروزی، احمد زیدآبادی ، عیسی سحرخیز ، علیرضا علوی تبار، مصطفی تاجزاده و نعمت احمدی. در میان جمعیت نیز که اینبار به علت تبلیغات نه چندان مناسب کمتر از سالهای قبل شده اند چهره های آشنایی به چشم می آیند :هادی قابل ، جلایی پور، زهره آقاجری ، خانیکی ، کولایی و دست آخر نعیمی پور. البته ازسایر چهره های مطرح مشارکت نظیر دبیر کل که در سفر آذربایجان است و یا محسن میردامادی تا پایان مراسم خبری نمی شود.

اولین سخنران بهزاد نبوی است. نبوی از روز حادثه میگوید که نشست مطبوعات دوم خردادی بوده است و پس ازخبر ترور جلسه نیمه کار رها شده و همگی به بیمارستان سینا رفته اند "البته این تنها موردی بود که آن جلسه نیمه تمام ماند"

نبوی سپس به تعارفات دوستانه با حجاریان پرداخته و از دورانی که کارمند حجاریان در مرکز تحقیقات بود یادی میکند."ایشان از جمله معدود متفکران ما هستند که ذهن منسجمی دارند و تا پیش ا زترور در تحریریه عصرما از حضور ایشان بهره مند بودیم و عدم حضور ایشان از دلایل اصلی افت عصرما بود"  بهزاد با یادآوری اولین سالهای همکاری با حجاریان در روزهای اولیه انقلاب او را یک مجری و مدیر لایق و باتوان خواند.

پس از سخنان نبوی متن سخنرانی حجاریان همچون روال سالهای جاری توسط یکی از نزدیکان وی قرائت شد.

در بخشی از این پیام حجاریان به گفتاری از اکبرگنجی درروزنامه صبح امروز با عنوان "خون به خون شستن محال آمد محال" اشاره کرد و معتقد بود پس از آن حملات به صبح امروز وی و گنجی زیاد شده و د رنهایت به زندانی شدن اکبر وترور او انجامیده است.

پس از قرائت متن، دکتر محمود صدری سخنان خود را آغاز کرد" امروز روز سعیدی است چون روز سعید است" . استاد جامعه شناسی دانشگاههای آمریکا با اشاره به مساله خشونت سیاسی و راههای مقابله با آن به مقاله آماده انتشار خود در ایلات متحده اشاه کرد که در آن به بررسی مدلهای تروریسم و روشهای برخورد با آن پرداخته است. وی در ادامه با انتقاد از رویکردهای دولت آمریکا نسبت به مردم ان کشور سیاست شیزوفرنی ایالت متحده دارای دو وجه خواند. "در آمریکا مردم همگی مظنون هستند و همه تلفنهایشان و فعالیتهایشان حتی در اینترنت کنترل میشود قطب دیگر اين سياست صغير دانستن تمام مردم است بدین معنی که توان محافظت از خود را ندارند."

دکتر صدری در ادامه دو مدل کلی برای تروریسم توصیف کرد. وی بر روی تخته سفید پشت سر خود مدلهای تروریسم را مدل ابزاری و مدل سازمانی ترسیم کرد. به عقیده وی در مدل ابزاری یک پشتوانه عقلانی وجود دارد و به دنبال رسیدن به اهداف خود می باشد و دراین راه از کاراترین وسیله که تروریسم است بهره میگیرد. صدری درادامه متذکر شد اما در تروریسم سازمانی شرایط اندکی متفاوت است و هدف اصلی در اینگونه ساختارها حفظ سازمان است.وی برخورد تند و محکم با این دست از سازمانها را سبب افزایش پرستیژ آنها درمیان گروههای رقیب برشمرد و راه مقابله با آنها را تلاش در جهت فرو پاشی سازمان از طرق مختلف نظیر ایجاد سازمانهای موازی غیر تروریستی و آسان کردن راه خروج از این سازمانها دانست. دکتر صدری در ادامه مدل سومی را ترسیم کرد و آن را مدل فرهنگی نامید. به عقیده وی این نوع از تروریسم یک خرده فرهنگ انحرافی است ومولفه های فرهنگی دارد. صدری خرده فرهنگهای اپوزیسون و رایکال  را دارای استعداد جهش، موتاسیون و دچار انحراف شدن ارزیابی کرد.

محمود صدری در مورد شیوه برخورد با این مدل اظهار داشت که هر چقدر این خرده فرهنگها از جامعه ایزوله تر باشند مبارزه با آنها ساده تر است و هر چه جداره انها با فرهنگ عمومی بازتر باشد غیر قابل مقابله تر می شوند. صدری در صحت مدعای خود مثالی از یک تروریست متعلق به یک فرقه بنیادگرای مسیحی در آمریکا یاد کردکه علیرغم مشخص شدن محدوده اختفایش در یک دهکده کوچک به علت باور مردم محلی به اینکه او انسان درستکاری است دستگیری او توسط پلیس فدرال شش ماه به طول انجامیده است.

صدری در نهایت جلوگیری از تروریسم را نیازمند یک همدلی جهانی در این زمینه خواند.

پس از صدری عیسی سحرخیز مدیر مسئول نشریه توقیف شده آفتاب سخنان خود را به یاد دوستان در بند و اعتراض به رئیس جمهور و رئیس قوه قضائیه در مورد بی تفاوتی نسبت به محدودیتهای مختلف برای اکبر گنجی آغاز کرد. و ی ابراز امیدواری کرد گنجی حداقل دوران نوروز را درکنار خانوده اش سر کند.

سحرخیز ایرانیان رانیازمند یک منشور وحدت ملی برای جبهه دموکراسی خواهی دانست که تمام ایرانیان دموکرات و آزادیخواه و صلح طلب بتوانند در چارچوب مفاد منشور حقوق بشر فاز جدید اصلاح طلبی را به پیش ببرند.

پس از وی محمد نعیمی پور رئیس فراکسیون مشارکت درمجلس ششم درباره حجاریان به صحبت پرداخت . نعیمی پور در صحبتهای خود ضمن تجلیل از خدمات و تلاشهای حجاریان ترور وی را ناشی از کینه دشمنانی دانست که از ابتدا دل خوشی نسبت به امام و انقلاب نداشته اند. نعیمی پور بزرگترین درس حجاریان برای خودش را ناامید نشدن از شرایط دانست.

سخنان نعیمی پور به پایان نرسیده بود که حجاریان میکروفون خود را روشن کرد و ضمن تشکر از دوستانی که د رمورد وی سخن رانده اند گفت: تجلیل از من کافی است من سال گذشته هم گفتم که بیست و سوم اسفند را کنار بگذارید و روزی مثل روز قتل فروهرها را به عنوان روز مبارزه با خشونت قرار دهید. من اکراه دارم د رجلسات در باره من صحبت شود من بالاخره سرپا هستم " وی از سخنرانان خواست که سخنان خود را بر موضوع اصلی مراسم که نفی خشونت ورزی است متمرکز کنند.

کامبیز نوروزی سخنران بعدی بود و از منظر حقوقی به مساله ترور سیاسی پرداخت. وی ترور سیاسی را به عنوان یک پدیده مجرمانه درایران پدیده ای نادر توصیف کرد که "همان مقدار کم هم وقایع بسیار مهمی بوده است" .نوروزی با اشاره به اینکه معمولا این پدیده ها تنها با چارچوب تحلیل سیاسی مورد بررسی قرار می گیرند تصریح کرد که در دیدگاههای جرم شناسانه متاخر جرم ناشی از کنش متقابل میان فرد و جامعه بوده و زمانی که فرد در برابر نظم موجود در جامعه احساس درماندگی و رسیدن به بن بست داشته باشد این احساس ناتوانی را با پدیده مجرمانه ای نظیر ترور جبران می کند.

نوروزی در ادامه این سئوال را طرح کرد که چه جریانات سایسی از نظم جنبش اصلاحات احساس سرخوردگی و غبن داشته اند و این احساس اجتناب ناپذیر با چه مکانیزیم هایی تولید شده است که آنها به چنیین انتخابی دست زده اند به عقیده من شناخت این ویژگی ها بسیاراهمیت دارد و غفلت از آن به منزله غفلت از یک سلسله پیچیدگی های نظم اجتماعی است.

نوروزی در پایان تاکید کرد که رفتارها و گفتارهای مبتنی بر خشونت نمی توانند بستر مناسبی برای اصلاحات باشند و تنها به عنوان کاتالیزوری برای افراد افراد مستعد ارتکا به جرم برای رسیدن به بن بست عمل می کنند.

احمد زیدآبادی روزنامه نگار و فعال سیاسی ملی مذهبی دیگر سخنران مراسم بود. زیدآبادی در ابتدای سخنانش گفت که علیرغم درخواست حجاریان قصد دارد به دلیل سابقه دوستی و همکلاس بودن درباره ترور او سخن بگوید.

زیدآبادی برخی وقایع را باعث اندوه در خلوت دانست و از آن جمله به وقایع کوی دانشگاه ، قتلهای زنجیره ای، برخورد با روزنامه ها اشاره کرد. وی در ادامه گفت که در میان همه اینها اما برای او واقعهترور حجاریان بیش از همه برای او تلخ بوده است وی ریشه این تلخی را در علنی بودن آن و عدم تلاش عاملان در توجیه و مخفی کردن آن و روی دادن "با پررویی و بی حیایی" دانست. زیدآبادی سپس به دادگاه اشاره کرد و افزود:"دادگاهی که متهم در آن خندید و مستهظر به حمایت حامیان قانون بود" وی گفت این روند نوعی حس تحقیر آمیز در مخاطب ایجاد می کند:"این درد همچنان در من باقی مانده است به نظر من به قول اکبرگنجی باید از این ماجرا کشف حقیقت شود". زید آبادی در ادامه به بحث مبارزه با خشونت پرداخت و گفت که به نظر او نمی توان خشونت را محو کرد وباید خشونت ابتدا به ساکن را مذموم دانست.

نعمت احمدی نیز در ادامه مراسم حکم دادگاه ترور حجاریان را نوعی بدعت ناصواب در تاریخ حقوق ایران و نوعی دهن کجی به روزنامه نگارانی که به دلیل نوشتن یک مقاله به جرم تشویش اذهان عمومی در زندان هستند نامید.

آخرین سخنران مراسم نیز دکتر احمد صدری بود که از فقدان نظم در جلسه گله کرده و از برگزار کنندگان خواست اگر قصد دارند این مراسم را سالانه برگزار کنند آن را گسترش دهند و فراخوان جهانی برای ارائه مقاله در مورد بحث نفی خشونت صورت دهند. صدری تصریح کرد که ما مسلمانان د رجهان به نام خشونت ورز وتروریست مورد اتهام هستیم و به برگزاری چنین جلساتی  درسطح گسترده احساس نیاز وجود دارد.

 *تهیه و تنظیم: پدرام الوندی/ روزنامه توسعه

*لینک مرتبط: سالروز فروهرها روز عدم خشونت است (شرق آنلاین)

*متن کامل مقاله سعید حجاریان ( به زودی)